Låttjooǥǥ sääʹmǩeeʹdd
Låttjooǥǥ sääʹmǩiiʹddin (Ååʹsǩjääuraž da Ååʹsǩ-kuõškk) vuäitt tobdstõõttâd vuäʹmm Peäccam Suõʹnnʼjelsiid raajjâmäʹrbbvuõʹtte. Låttjooǥǥ sääʹmǩeeʹdd leʹjje Peäccam Suõʹnnʼjelsiidâst evakkooʹje vuâlggam Semenooff da Fofanooff piârrji jälstemsââʹj. Sääʹmǩeeʹdd lie Urho Kekkonen meermieʹcc tâʹvvruõbdâst, Låttjooǥǥ nuõrtpeäʹlnn nuʹtt kueʹhtt ǩilomettar Lått- da Suõmmjooǥǥi õhttâmsââʹjest pâʹjj-jooǥǥ årra.
Ååʹsǩjääura da Ååʹsǩ-kuõšk jälstemǩeeʹdd Låttjooǥǥâst
Sääʹmǩeeʹdd lie leämmaž ââʹnnmest 1940-lååǥǥast. Urho Kekkonen meermieʹcc vuâđđummuž mieʹldd tõk lie suõjjlum.
Meäʹcchalltõõzz Luâttkääzzkõõzz håidda sääʹmǩiiʹddid. Luâttkääzzkõõzz lie teevvam ǩiiʹddi rajlmid mõõnni vuâra iiʹjji 2013–2014 da 2017. Låttjooǥǥ kuâŋŋsest [TS1.1]Ååʹsǩ-kuõšk puõtt leʹddi raajâlm leʹjje Semenooff piârri täʹlvvjälstemsââʹjj. Ååʹsǩjääura reeddast leʹddi raajâlm leʹjje Evvan Semenooff piârri jälstemsââʹjj, koʹst lij vueiʹtlvânji jälstum pirr eeʹjj. Semenooffi ǩieʹsspäiʹǩǩ leäi 12 ǩm ǩeeʹjjest Suõmmjooǥǥ Kueʹttjääuʹr reeddast.
Låttjooǥǥ täʹlvvpäikka pueʹtteš võnnsin juʹn påʹrǧǧmannu looppâst da ǩieʹsspäikka maʹcceš eʹpet vueʹssmannust. Jälstemsââʹj leʹjje Peäccmest evakkooʹje jouddâm Semenooffi da Ooudaž Semenooff viiv, Åʹsǩǩ Fofanooff piârri ââʹnnmest iiʹjji 1946–1948.
Mâʹŋŋlubust Suõʹnnʼjelsiid nuõrttsäʹmmlaid aazzteš põõššinalla Čeʹvetjääuʹr pirrõʹsse. Sääʹmǩiiʹddi raajâlmobbvuõđ lie vuäʹmm äʹrbbvuõđ mieʹldd rajjum da tõn-nalla ärvvsa raajjâmhistoria da sääʹmäʹrbbvuõđ peäʹlnn.
Låått täʹlvvsiidâst, Ååʹsǩ-kuõškâst lie jälstam Ooudaž (š. 1876) da Nättli (š. 1873, j.s. Gerasimoff) Semenoff di suännai nijdd Mäʹrjj da âʹlǧǧ Peeddar ("Piâtt", š. 1921) kaappjiʹnes Eeʹldin (š.1924, j.s. Fofanoff). Oouda da Nättlee niõđi ââʹlj Oʹnddri da Eʹllj kuʹlle piârõutstõʹsse. Ååʹsǩjääura nuõrttreeddast jälste Ooudaž Semenooff âʹlǧǧ Uʹcc-Evvan (š. 1908), kaappjes Jååffaž (š. 1908) di suännai koumm niõđ da âʹlǧǧ. Jääura viõsttârpeäʹlnn jälste Åʹsǩǩ da Åkklen (j.s. Semenoff) Fofanoff da suännai nellj päärna.
Ååʹsǩjääurast lie kueʹhtt jälstempõõrt, kook lie tän poodd hueʹnes vueʹjjest. Kuälmad põõrtâst kuâsttje teänab muäʹdd riâdd. Ǩeʹddmääʹrǩest lie še seeiltemkååʹv da -kuäʹđ.
Nuõrttsäʹmmla mõõnte sokkvuuʹdeez
Ko Lääʹddjânnam mõõnti vääinast Peäccam Sovjetlittu, mõõnte Semenooff da Fofanooff piârri määŋg jeeʹres nuõrttsääʹmpiârri nalla sokkvuuʹdeez. Peäccam leäi leämmaž nuõrttsäʹmmlai äʹrbbvuõđlaž jälstemvuʹvdd. Vääin ääiʹj nuõrttsäʹmmlaid evakuõʹstteš Lääʹdd peälla. Ko Lappi vääin evakkoreiss puuđi, sij jie teänab vuäittam mäʹcced šâddvouddseez. Vuʹvddluõvtummšest sääʹmpiârri mõõnte jälstemsõõʹjeez, jeälaid di jeeʹres jällmõõžžeez da vueʹss ruåđin paʹcce Sovjetleett peälla.
Vuõššân Semenooff da Fofanooff piârri jäälõʹtte nuõrttraʹjje nuʹtt ââlda vuäʹmm jälstemvuuʹd ko vueiʹtlvaž, Suõmmjooǥǥ da Låttjooǥǥ kuâŋŋsid. Semenooff da Fofanooff raʹjje jiõccseez täʹlvvpääiʹǩ Låttjooǥǥ riddu Suõmmjooǥǥ njääʹlm ââlda. Ǩieʹsspääiʹǩ jälstemsõõʹjid raʹjješ tåʹlǩ 12 ǩm ǩeäčča täʹlvvpääiʹǩest, Suõmmjooǥǥ Kueʹttjääuʹr riddu. Ǩieʹssjälstemsââʹj lie leämmaž še Vuâsk-, Äiʹtt- di Rääʹssjääuʹrest di Låått reeddain. Mueʹdd eeʹjj mâŋŋa Semenooff da Fofanooff piârri siirdčõʹtte põõššinalla jälsted Čeʹvetjäurra.
Täʹlvvpäiʹǩǩ Låttjooǥǥâst
Ååʹsǩ-kuõšk sääʹmǩeʹdd lij 300 mettar Ååʹsǩjääura jälstemǩeeʹddest Låttjooǥǥ mieʹldd pâʹjj-jooǥǥ årra. Ååʹsǩ-kuõškâst ǩeʹddmääʹrǩest käunnʼje jälstempõõrti lââʹssen suõvvsäuʹnn, mäddǩiiuǥân, kueʹhtt ǩeâllar di nuuʹžniǩ. Saauʒi peâmmam vääras ǩeeʹddest leʹjje sauʒʒääida da -puuʹr. Lââʹssen sääʹmǩeeʹddest lie kaunnâmnalla seeiltemkueʹtt di kueʹđi paaʒʒtõõzz. Suõiʹni da jeäkkli vääras leʹjje seeiltemlueʹv.
Saauʒi suõiʹnid viʹǯǯeš koummân jeeʹres pääiʹǩest. Pueʹrmõs päiʹǩǩ leäi suâinnas poožn Suõmmjooǥǥ njääʹlmest ǩilomettar veeʹrd Låttjooǥǥ vuâlårra Låått tâʹvvreeddast, rååđ puõtt. Poožn leäi ääiʹjben âânnam Raajj-Jooʹsep leʹbe Joosef Juhonpoika Sallila, kååʹtt jälsti vueʹllʼlest Låttjokk-kuâŋŋsest. Ko Jooʹsep jaaʹmi eeʹjj 1946, šiõǥǥ sueiʹnnčuõppâmsââʹj leʹjje nuõrttsäʹmmlai ââʹnnmest.
Täʹlvvpäiʹǩǩ leäi kueiʹt piârri "sijdd"; Semenooffi lââʹssen Låått kuâŋŋsa jäälõõđi Fofanooffi piâr. Täʹlvvpäikka pueʹtteš juʹn påʹrǧǧmannu looppâst da serddmääʹtǩ tuejjeeš võnnsin. Ǩeeʹjjmieʹldd tääʹlv šiʹlleš kueʹl juŋstõõleeʹl. Puõccuid hoidduš, håʹt miârkteei vueʹss puõccuin leʹjje-i pääccam oouʹdab šâddvoudda. Täʹlvvpääiʹǩest ij leämmaž puäʒʒäidd. Puõccuid ij taarbšam peâmmad, ko palggâmvuuʹd leʹjje pueʹr. Tåʹlǩ måtam läʹbǯǯpuõccu leʹjje ǩeʹddmääʹrǩest. Puõccui lââʹssen nuõrttsäʹmmlain leʹjje saauʒ.
Låttjooǥǥ sääʹmǩeeʹdd raajâlm
Låttjooǥǥ sääʹmǩeeʹdd raajâlm
Põõrt lie suõjjlum asetõõzzin eeʹjj 1985. Põõrtid ij vuäǯǯ ââʹnned lokku vääʹldǩani nuuʹžniǩ, kååʹtt lij puki luâđast jooʹttji ââʹnnemnalla.
Låttjooǥǥ sääʹmǩiiʹddin (Ååʹsǩ-kuõškk da Ååʹsǩjääuraž) lie täk põõrt da raajâlm:
- Ooudaž Semenooff põrtt Ååʹsǩ-kuõškâst
• Jälstempõrtt, kueiʹt lõõnj põrtt, lij Låttjooǥǥ nuõrttreeddast. Põrtt lij rajjum preeuʹnin säälveeʹl da preeuʹn lie viârrum siiʹsǩpeäʹlnn. Põrtt leäi Ooudaž da Nättli Semenooff piârri täʹlvvjälstemsââʹjj iiʹjji 1946–1948. - Põrtt Ååʹsǩ-kuõškâst
• Jälstempõrtt, kååʹtt leäi Uʹcc-Evvan da suu kaappi Jååffa täʹlvvjälstemsââʹjj iiʹjji 1946–1948. - Sauʒʒpuʹvrr Ååʹsǩ-kuõškâst
• Semenooffi sauʒʒpuʹvrr - Suõvvsäuʹnn Ååʹsǩ-kuõškâst
- Mäddǩiiuǥân Ååʹsǩ-kuõškâst
- da 7. Ǩeâllar Ååʹsǩ-kuõškâst
- Nuuʹžniǩ Ååʹsǩ-kuõškâst
- Pomm
- Vuäʹpstemtaull Ååʹsǩjääurast
- Põrtt Ååʹsǩjääurast
• Åʹsǩǩ Fofanooff kuuđ oummu piârri jälstempõrtt. (Evvan Semenooff (Uʹcc-Evvan) piâr jälsti jääura nuuʹbb peäʹlnn.) - Šelljpõrtt Ååʹsǩjääurast
- Šelljpõrtt Ååʹsǩjääurast
- Sauʒʒpuʹvrr
