Aanarjäuʹrr miâllʼjid

Aanarjäuʹrr ââʹnat harjjnam miâllʼja. Vuäʹnkõs peiʹvvreeisaid vuäitt tuejjeed âʹlddsuõlluid, leâša kuuʹǩǩab reeis oudlde harjjnummuž. Aanarjääuʹr jõnn jõõrŋi diõtt åårrmõõžž vuäiʹtte leeʹd mâʹte miârâst, ij-ǥa jõnn čääʹccvuʹvdd pakkân ǩeässa nuʹtt õll lååǥǥaid.

Tän artikkeeʹlest puuʹtet ouʹdde jeeʹresnallšem ǩeäinnvaajtõsmääinaid vueʹlǧǧempäiʹǩǩen jm. Aanar ceerkavsijdd, Näŋŋ-njargg, Veskonjargg, Njeäʹllem, Päärtõk di Âʹvvel. Ǩeäinnčiõʹlǧǧõõzz lie tuejjuum vuâlggsäätk mieʹldd.

Jääuʹrest jie leäkku miârkkum miâllâmvääl. Täʹst ouʹdde puhttum ǩeäinnčiõʹlǧǧõõzzin čuäʹjtet kaartâst måtam vuäʹppõõzzlaž ǩeäinaid. Artikkeeʹlest ouʹdde pueʹtti kaart jie ââʹnet mieʹccest ââʹnnma, leâša vieʹǩǩte reeis plaanummšest. Ǩeäinai čuâvvmõš jääuʹr âʹlnn ooudald kaart da mäddlookkâmtääid, da teâđast še nokk šiõǥǥ šõõŋ. Määʹtǩ jie leäkku miâllâmnalla hueʹnes šõõŋâst.

Auttčuõkku käunnʼje Aanarjääuʹr pirr pukin jeeʹres âʹlmmvuuʹdin peʹce nuõrttjest. Čuâkksâʹttemvuõtt lij-i kõskksaž mäinn tõõzz, što jääuʹr nuõrtpeälla lij vuâđđuum Väʹččer poostaivuʹvdd.

Âʹvvlest vueʹljeen lie kueʹhtt vaajtõsmääin, vuâlggmõš tââvas leʹbe nuõrttja. Tââvas vueʹljeen väʹlddčuâǥǥas puätt Aanarjääuʹr riddu Aanar ceerkavsiidâst, 40 ǩilomettar ǩeeʹjjest Âʹvvlest.

Juʹn Âʹvvlest peäss čäccõõzz mieʹldd Aanarjääuʹr ool. Võnnâz vuäitt saaččâd siid kuvddlõõzzâst addrõõzzâst Petsamontie 5. Âʹvveljooǥǥ reeddast lij võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ da aauti årstemsââʹjj.

Aautin

Tââʹvpeäʹlnn Aanarjääuʹr ool

• Ukonjärvi ool peäss väʹlddčuõkku nr 4 (E75) mieʹldd vuejeeʹl 10 ǩm tââvas Âʹvvlest. Ukonjärvi lij aivv čuõkku paaldâst, leâša aalmilaž võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ ij jäuʹrr-reeddast leäkku. Ukonjärvi da Aanarjääuʹr õhtteei čuäʹlmm lij Ukonjärvi ääppalǩeeʹjjest Hämähäkkiniemi ooudâst.
• Aanar ceerkavsiidâst jääuʹr ool peäss kååʹdd võõnâs-säätkast.
• Päärtõk lij Aanrest tââvas Čeʹvetjääuʹr čuõkku nr 971 mieʹldd nuʹtt 38 ǩilomettar, koon mâŋŋa čuâǥǥas jåårǥal Käyräniemi årra. Käyräniemist lij kååʹdd võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ da aauti årstemsââʹjj.
• Njeʹǯǯjäuʹrr lij õhttvuõđâst Aanarjäurra. Njeʹǯǯjäurra lij Aanrest (čuâǥǥas nr 971) nuʹtt 70 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Nuõrtpeäʹlnn Aanarjääuʹr ool

• Vueʹlǧǧempäiʹǩǩen Njeäʹllem võõnâs-sätkk: Vuejat 41 ǩm määʹtǩ čuõkku nr 969 mieʹldd Âʹvvlest nuõrtti årra.
• Vueʹlǧǧempäiʹǩǩen Veskonjaarǥ võõnâs-sätkk: Vuejat Njeäʹllemčuõkku nr 969 mieʹldd nuʹtt 9 ǩm, koon mâŋŋa čuâǥǥas jåårǥal čiʹǯspeälla Veskonjaʹrǧǧe. Tän čuõkku mieʹldd vuejat veâl 14 ǩilomettar. Ouddâl Veskonjaarǥ siid vuäitt še jåårǥled Näŋŋ-njaarǥ võõnâs-satkku. Čuâǥǥas lij måkkai da teärmmai, da kaart taarbšet, ko čuõkkust lie jiânnai ǩidlmi räätktõõǥǥ.
• Vueʹlǧǧempäiʹǩǩen Kuäʹppel: Âʹvvel siid tââʹvpeäʹlnn moost mâŋŋa jåårǥal čuâǥǥas vuäʹljspeälla. Kuäʹppel čuõkku mieʹldd vuejat nuʹtt 11 ǩm, koon mâŋŋa čuâǥǥas jåårǥal jooǥǥ riddu. Reeddast lij võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ da aauti årstemsââʹjj.

Aanarjääuʹr ool vuäitt vueʹlǧǧed määŋg jeeʹres vueʹlǧǧemsââʹjest. Ko kõõččmõõžžâst lij jõnn jäuʹrr ij-ǥa jokk, ij kaunnu tåʹlǩ tiõttum ǩeäinn, peʹce maaʹtǩid âlgg plaaneed jiõčč. Håʹt ǩeäinnplaan lij valmmšen smiõttum ouddâl vuâlggmõõžž, âlgg vaʹrrjõõttâd tõõzz, što tõn jåudd muʹtted šõõŋi mieʹldd.

Palddlõs kaʹrtte lie miârkkum tääuʹjmõs vueʹlǧǧempääiʹǩ, kook lie õõlmâs ââʹnnmest leʹddi võõnâs-säätk leʹbe võnnâz čäcca piijjâmpääiʹǩ.

Vueʹlǧǧemsõõʹji koordinaatt, WGS 84 -riâžldõk

• Âʹvvel lat: 68° 39.641', lon: 27° 32.632'
• Ukonjärvi lat: 68° 45.461', lon: 27° 27.565'
• Lomakylä Inari lat: 68° 54.138', lon: 27° 02.208'
• Aanar ceerkavsiid võõnâs-sätkk lat: 68° 54.533', lon: 27° 01.155'
• Kotalahti lat: 69° 04.984', lon: 27° 38.992'
• Käyräniemi lat: 69° 10.364', lon: 27° 54.620'
• Njeʹǯǯjäuʹrr lat: 69° 16.084', lon: 27° 58.771'
• Veskonjaarǥ võõnâs-sätkk lat: 68° 47.141', lon: 27° 38.744'
• Näŋŋ-njaarǥ võõnâs-sätkk lat: 68° 49.700', lon: 27° 47.614'
• Peuravuono lat: 68° 43.231', lon: 27° 45.272'
• Njeäʹllem võõnâs-sätkk lat: 68° 50.896', lon: 28° 19.247'

Aanarjääuʹrest lie 3 318 suâllʼjed. Suõllui da läässai jõnn mieʹrr tuejjad jääuʹrest samai måkkai, fijnnâz da čaʹjjõʹtti še. Måkkas čääʹccraajj lij samai jiânnai. Suõllui jõnn meäʹrest huõlǩani jõnn jäurra čäʹǩǩe še jõnn jõõrŋ. Šuurmõs jõõrŋ lie Kasariselkä, Sammakkoselkä, Vasikkaselkä, Satapetäjäselkä da Ukonselkä. Suõlluin šuurmõõzz lie Kaamassaari, Mahlatti da Leveä Petäjäsaari, koin lie jiijjâz-i läädd.

Aanarjäurra leät miârkkâm čuõʹđi ǩilomettri mieʹldd võõnâsväälaid. Võnnsin jååʹttemkaʹrtte miârkkum vääl lie jurddum vuõss-sâjjsânji motorvõnnsid. Miâllʼja, kååʹtt ååcc suõllui suej da kååʹtt pâstt liikkeed še cueʹjjes da paaiʹǩi ǩeädggas reddčaaʹʒʒin, miârkkum vääl jie ââʹnet nåkmen. Tõin lij kuuitâǥ jiânnai äuʹǩǩ tõn diõtt, ko väällmiârki veäkka jooʹtti pâstt meäʹrted, koʹst lij.

Aanarjääuʹr ij vuäǯǯ ni kuäʹss vännšed. Håʹt jäuʹrr leʹčči vueʹljeen kuäʹlǩǩ da mååjjmeei, šõŋŋ vuäitt mottjed jåʹttlânji. Määŋg peeiʹv reeisain âlgg vaʹrrjõõttâd tõõzz, što mäʹtǩǩ âânn še seʹst piõʹǧǧes da âʹbrrpeeiʹvid. Ko peâgg, Aanarjääuʹr päärtõk vuäitt leeʹd nuʹtt kõõrâs, što jääuʹr ool ij leäkku mõõnnâm. Teʹl kõskkpeeiʹvid vieʹttjet suõllui suejast.

Ǩieʹssääiʹj suutki pirr lij čuõvvâd. Peiʹvv ij lueʹšt ni vooʹps ǩieʹssmannust. Eman sueiʹnnmannu looppâst tõt jällʼlââčč muäʹdd čiâss âʹlmmreedd vuâlpeäʹlnn da påʹrǧǧmannust älgg vuäʹnkõs seuʹŋŋes äiʹǧǧ ekka.

Čääʹʒʒooʹle temperatuur lij pââimõsân sueiʹnnmannu looppâst. Jõõrŋin temperatuur lij nuʹtt 14–15 graaddâd da cueʹjjes luutin joba pâʹjjel 20 graaddâd. Påʹrǧǧmannu peäʹlrääʹj mâŋŋa čääʹʒʒ temperatuur älgg čuäckkad jåʹttlânji. Čääʹʒʒ âʹlnn jooʹtti âlgg-i vaarõõttâd Aanarjääuʹrest čäcca pääčktummuž. Håʹt peälštemžuʹleätka kååblte čääʹʒʒooʹlest, kââlmtummuš äštt jåʹttlânji. Kåʹšǩǩpihttâz âânnmõõžž siâzztõõlât pâi čääʹʒʒ vueʹllǥaž temperatuur diõtt.

Võnnsin jååʹttempââʹjj älgg ǩieʹssmannu aalǥpeäʹlnn. Čõõuč årra mõõneen piõʹǧǧesvuõtt lâssan, da vuäitt piõggâd mäŋgg peeiʹv. Võnnsin jååʹttempââʹjj poott mââimõsân kålggmannu aalǥpeäʹlnn, ko luut jeäʹŋŋe.

Takainalla Aanarjääuʹrest peâgg lieʹtnʼjest leʹbe äpplest. "Nuõʹrin", leʹbe kuʹǩes suõllui kõskksaž čueʹlmin, piõgg jåårǥal čueʹlm puuʹtt meâldliʹžžen. Ouddmiârkkân Kaikunuora Kaamassaari da Sarminiemi kõõskâst. Tän diõtt čääʹʒʒ âʹlnn jooʹtti vuäǯǯ takainalla juʹn-a vuejjad meâđas leʹbe vueʹsttpiõggâst.

Pääiklaž oummu jåʹtte jääuʹr âʹlnn motorvõnnsivuiʹm da virkkõõvvâmkueʹllšiiʹllʼjin lie uʹšttem vääras jurddum võnnâz. Luâđast jooʹtti poʹhtte takainalla vuâjneez mieʹldez. Siâzztõõlât, što Aanarjääuʹrest ââʹnet miârr- leʹbe jäuʹrrââʹnteei kajaakk, koon miâlât õhttu leʹbe kuâhttast da mâʹst lij kuåʒʒâlm leʹbe kaggâmveäʹpss. Intiaankanott leʹbe äävkanott ij ââʹnet nuʹtt puârast nääiʹt äävas čaaʹʒʒid.

Meäʹcchalltõõzzâst lij Aanarjääuʹrest miâlggâd kaʹtti võnnsi kõhttpaaiʹǩi säimmõs luâđast jooʹttjid. Aanarjääuʹr suõlluin jie leäkku kaaup, poorrâmpääiʹǩ ni jeeʹres määusla kääzzkõõzz. Tõn diõtt jääuʹr ool vuõʹlǧǧi âlgg piʹrǧǧeed jiõčč. Skååttrdemtääidain tool piijjâm, pävvrõõššmõš tollpeällsest leʹbe reissǩiʹttjin, instummuš aassâmkättsest da teättmõš lie vieʹltʼteʹmes tääid.

Reissporrmõõžž âlgg väʹldded mieʹldd, seämmanalla ko aassâmkättsid, tollpuâlltemneävvaid da jeeʹres tuâjjneävvaid.

Samai vääžnai lij, što rikksaaʹǧǧid da teʹlfoon ââʹnet čääʹcctuõʹllʼjeei kuâtt leʹbe siâkk seʹst, koon seeiltet kårmmnest. Neävvsiâkk seʹst leʹddi rikksaaʹǧǧin, teʹlfoonâst, jeäʹvvsin da jeeʹres nåkam tarbbšin ij leäkku äuʹǩǩ ni vooʹps, jõs neävv čõʹǩǩee kajaakk mieʹldd leʹbe siâkk vuäjj jääuʹr pånna.

Pakk da piõggtuõʹllʼjeei pihttâz âʹlǧǧe leeʹd mieʹldd, håʹt vueʹlǧǧempeeiʹv tåbddjeʹči, što tåʹlǩ t-päidd riʹjttai. Peiʹvvooʹšǩid taarbšet suejjeed čõõʹlmid da peiʹvvpohssi suejjeed leeʹšǩ. Čuõški da mieʹǩǩri vääras taarbšet čuõškksuuʹlem. Čuõšk jie ǩeeuʹsed čääʹʒʒ âʹlnn, leâša reeddast tõk vuäiʹtte ǩeeuʹseed jeäʹrben ǩieʹss-sueiʹnnmannu vaajtõõzzâst. Čuõšk mäʹšše kueʹlǩes sââʹjest nuʹtt, što kaʹnnat ooʒʒõõttâd päikka, koʹst peâgg siõmmna.

Looǥǥ lââʹzz miâllâmneävvain. (lääddas)
Looǥǥ lââʹzz miâllmõõžž staanvuõttvuäʹppõõzzin. (lääddas)

Pahtaniemi peiʹvvreiss

Reiss lij nuʹtt kuuđ ǩilomettar kokksaž, ko miâlât meâđas vuõiʹǧǧest da vueʹsttpiõʹǧǧe reeddai mieʹldd. Ǩeäinn lij miâlggâd äävai piõggid.

Pahtaniemi ceäggkaʹlli âʹlnn vuäinn kookkas Aanarjäurra. Määʹceen ooudâst kuâsttai Aanar ceerkavsijdd da tõn tueʹǩǩen pâjjan fiin Ocomâštuõddâr.

Pahtaniemist da miâllâmvääl kuâŋŋsest jie leäkku luâđast jååʹttemrajjâz.

Ääʹjjsuõllu ǩeäinn

Miâllâmvääl kuâŋŋsest jie leäkku instempääiʹǩ nuʹtt, što aassâmkääđas lij vieʹltʼtem.

Tâʹlles ko vueʹljet Aanar võõnâs-säätkast, lij ooudâst Juutuanvuono. Tõt lij miâlggâd äävas čääʹccvuʹvdd da nuõrttpiõgg šõddad hiâlpâld kõrr päärtõõǥǥ. Suõllu jie taʹrjjed suej miâlggâd ni vooʹps. Vuõn tâʹvvreedd miâleeʹl puäʹđet vuõssmõs sâjja, Pielpavuono tolstõõllâmkuätta. Kuätta lij čiččâm ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Pielpavuonost vuâlgg miârkkum pääʹljes Piälppáájääuʹr ceerkva. Pielpavuono võnnsi kõhttpäiʹǩǩ suäpp instummša aassâmkättsest. Kuäʹđest ij vuäǯǯ insted. Hoʹhsse, što vuõn viõstâr-redd lij privattjânnam luhttpõõđâst ääʹljeeʹl.

Pielpavuonost mäʹtǩǩ juätkkai kueiʹt Ruõkkâmsââʹjjsuõllu årra. Vuõssmõsân puätt vuâstta Pielpaniemi ââlda leʹddi Vuäʹmm Ruõkkâmsââʹjjsuâl. Tok lij 3,5 ǩilomettar mäʹtǩǩ. Reiss ohjjââvv nuõrttäppla nuuʹbb Ruõkkâmsââʹjjsuõllu årra, koozz lij neellj ǩilomettar mäʹtǩǩ. Suõllu toobdât ruâpssjeei vuõddâsreeddain da tõi tueʹǩǩen pâjjneei aikkmieʹcc ǩeeʹrmest.

Reddnummuš suõlluid da toʹben väʒʒmõš lie soovšum, leâša tool piijjâm, kuõrjtõõvvmõš da äuʹddmošttmiârki noorummuš di kuäivvmõš lie ǩiõlddum mâʹte jeeʹres ruõkkâmsõõʹjin še.

Ruõkkâmsââʹjjsuõllust lij teänab ǩilomettar miâllmõš Ääʹjjsuâllʼja. Õll kaʹllisuâl kuâsttai kookkas juõʹǩǩ årra, da tõʹst lij-i šõddâm õhtt Aanar kååʹdd da Aanarjääuʹr tobdldõõǥǥin.

Suâllʼja mõõnnmõõžž jeät siâzztõllu, håʹt lääʹǩǩ ij tõn ǩieʹld, ko äʹrbbvuõđ mieʹldd pââʹss paaiʹǩid ij õõlǥ mõõnnâd määintää. Suõllust da tõn ââlda âlgg jälstõõttâd tõn kulttuurlaž miârktõõzz äärvast da ciistâst ââʹneeʹl.

Ääʹjjsuâl lij reeis jåårǥlemsââʹjj. Toʹben vuäitt mäʹcced mååust Aanar võõnâs-satkku, koozz lij vuõiʹǧǧest 12 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Suâllõsǩeäinn

Ko jueʹtǩet määʹtǩ Ääʹjjsuõllust nuõrttja, lij pueʹtti mieʹrrpäiʹǩǩen Suovasaari võnnsi kõhttpäiʹǩǩ. Tok lij 7 ǩilomettar mäʹtǩǩ, da ǩeäinneʹtǩǩõs mâânn määŋgi suõllui kõõskâst.

Petäjäsaari võnnsi kõhttpäikka lij nuʹtt 11 ǩilomettar mäʹtǩǩ Suovasaarist, ko mõõnât mieʹttpeivva Leviä Petäjäsaari reedd mieʹldd. Miâllâmvääll mâânn suâllõõzz čõõđ, koon mäŋggaz âʹnne Aanarjääuʹr moččummsen.

Mååust Suovasaari årra ǩeäinneʹtǩǩõs mâânn saauj pääiʹǩ, 9 ǩilomettar miâllmõõžž mâŋŋa. Ko jueʹtǩet toʹben sauʹjje, kaʹnnat vaʹlljeed miârrkaʹrtte miârkkum reddvääl, kååʹtt mâânn Korkiasaari saujjpeäʹl. Tääiǥ Aanar võõnâs-satkku lij nuʹtt 17 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Ǩeeʹjjmieʹldd ǩeäinneʹtǩǩõs lij nuʹtt 60 ǩilomettar kokksaž. Tõõzz âlgg vaʹrrjed nellj peeiʹv. Jõs jåudd piõgg diõtt vuõrdčed, kaʹnnat vaʹrrjed še viiđad peeiʹv.

Tät ǩeäinneʹtǩǩõs mâânn Suovasaari räjja mâʹte Suâllõsǩeäinn. Vuõssmõs peeiʹv miâllâm-määʹtǩ kookkadvuõtt lij 17 ǩilomettar. Tät lij miâlggâd äävas kõskk piõggmõõžž peäʹlnn.

Suovasaarist mäʹtǩǩ juätkkai äppla Kahkusaari võnnsi kõhttpääiʹǩ årra. Määŋg suõllu suejjee piõggin. Pääsaaret- da Viimassaari-nõmmsaž suõllui pirr mõõnât tõn mieʹldd, mäʹhtt peâgg, juʹn-a viõsttâr- leʹbe nuõrtpeäʹlnn. Peeiʹv miâllâm-määʹtǩ kookkadvuõtt lij 16–20 ǩilomettar ǩeäinnvaʹlljummuž mieʹldd.

Kahkusaari mâŋŋa vuäitt teäʹtted Kotalahtiiʹje da jõskkâd miâllmest tok. Tok lij tåʹlǩ 9 ǩilomettar mäʹtǩǩ. Kuuʹǩǩab vaajtõsmäinn lij juäʹtǩǩed määʹtǩ Päärtõʹǩǩe jääuʹr tâʹvvreedd čuâveeʹl. Vääʹld lokku, što tät kõskk lij samai äävai saujjpiõʹǧǧe. Reeis vuäitt looppted Käyräniemi võnnâz čäcca piijjâmpäikka. Miâllâm-määʹtǩ kookkadvuõtt lij vuäʹnkummsen 21 ǩilomettar.

Reeis obbkookkadvuõtt lij nuʹtt 50 ǩilomettar. Tõõzz âlgg vaʹrrjed ääiʹj aainâs koumm peeiʹv.

Reiss kueiʹt jõõrŋ pirr

Tät reisseʹtǩǩõs vuäll kookkas Aanarjääuʹr kõskkvueʹzzid, da lij tõn diõtt väʹǯǯel, a seämmast uʹvddi. Neäʹttel mäʹtǩǩ ooudald juʹn tääʹrǩes reissporrmõõžž plaanummuž. Håʹt jäuʹrrčääʹʒʒ vuäitt juukkâd, siâzztõõllâp pâi luâttčaaʹʒʒi ǩeâttmõõžž.

Looǥǥ lââʹzz juukkâmčääʹʒʒest. (lääddas)

Šõŋŋ vuäitt mottjed neäʹttel ääiʹj jiânnai, da tõõzz âlgg vaʹrrjõõttâd. Pakk da piõggtuõʹllʼjeei pihttsid taarbšet, seämmanalla ko keäʹpper da suõrmkaid. Temperatuur vuäitt jeäʹrben alggǩieʹzz vaajtõõllâd jiânnai. Vuäitt leeʹd joba 25 graadd paašt leʹbe samai čueʹss teʹl, ko äimm-maass puäʹtte aarktlaž vuuʹdin.

Vuõssmõs kõhttpäikka, Jääsaari võnnsi kõhttpäikka lij nuʹtt viiđ ǩilomettar mäʹtǩǩ. Jääsaarist mäʹtǩǩ juätkkai Jääsaari čuälmma. Čueʹlm pääiʹǩ mâânn õhtt jääuʹr jäänmõsân õnnum väälain nuʹtt, što miâlli kaʹnnat põõššâd meädda kõskkväälast vieʹlttem diõtt motorvõnnsi jõnn pääraid.

Jääsaari čueʹlm njääʹlm kõõskâst leʹddi lääss âʹlnn lij z-kummel. Tõn puõtt âlgg tuʹmmjed, kuäbba peäʹlnn vuâlgg kâʹrvved ooudâst leʹddi kuʹǩes suâlrääid, kååʹtt jeärat Kasariselkä da Sammakkoselkä kueiʹmsteez. Kasariselkä peäʹlnn lie kuârǥ da tõt lij äävai piõggid, jõs veʹrddad nuõrttjest Sammakkoselkä peäʹl. Võõnâsvääll mâânn Sammakkoselkä peälla, koʹst lie čiõlggsab čääʹʒʒ. Ko lij piõʹǧǧes šõŋŋ, siâzz kaartâst kuâsttjeei kõõskmõs vaajtõsmääin. Miâllmõš juätkkai suõllui suejjeem ǩieʹʒʒes čueʹlmin Kärppätupa võnnsi kõhttpäikka. Jääsaarist lij Kärppätupa årra uuʹccmõsân 17 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Kärppäsaarist vuäitt õinn juäʹtǩǩed määʹtǩ äppla suõllui kõskksaž čueʹlmid čuâveeʹl. Sueʹjes luâttsäätk lie jiânnai. Kärppäsaarist Kuorpasaari tââʹvpeälla da mååust Kärppätupa årra lij uuʹccmõsân 27 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Mäʹcced vuäitt ouddmiârkkân miâleeʹl Kärppätupast nuõrttooʹbbdnekka Tavesaari tââʹvpeälla, da miâllâd toʹben Tavesaari da Tuurakivensaari kõskksaž čueʹlmest Kovasaari da Katsomasaari Keitinniemi kõskksaž luut årra. Toʹben peäss ooudâs Kaamasnuora mieʹldd Kuossaperä årra da ooudâs Tyllylahtu võnnsi kõhttpäikka leʹbe nueʹr nuuʹbb reeddast leʹddi Punainentupa årra. Tõn ouddâl mõõnât Täyssinä rääuh (e. 1595) raajjuur rääi. Raajjurr čuäʹjat Ruõcc da Ruõššjânnam tuâlʼjõž raaj. Kärppätupast Tyllylahtiiʹje lij 19 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Tyllylahtist mäʹtǩǩ juätkkai sauʹjje da vuâlggsäätk årra. Loppmääʹtǩ kovvee määŋg suõllu. Måkkas ǩeäin kookkadvuõtt lij uuʹccmõsân 10 ǩilomettar.

Ǩeeʹjjmieʹldd reeis kookkadvuõtt lij uuʹccmõsân 78 ǩilomettar.

Njeäʹllem lij šiõǥǥ miâllâmreeis altteempäiʹǩǩ. Täʹst puuʹtet ouʹdde kueʹhtt jeeʹres ǩeäinnvaajtõsmääin, peeiʹv piʹštti reeis da kooum peeiʹv piʹštti reeis. Kuuʹǩǩab reeisast âlgg vaʹrrjõõttâd insted nuuʹbb iinn aassâmkättsest rajjum kääzzkõõzzitää.

Peiʹvvreiss Speinniemiiʹje

Võõnâs-säätkast lij Speinniemi võnnsi kõhttpäikka siõmmna pâʹjjel viiđ ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Njeäʹllma vuäitt mäʹcced juʹn-a seämma ǩeäin mieʹldd leʹbe mõõneeʹl Lusmasaari pirr. Suõllu pirr mõõnnmõš kuuʹǩǩad määʹtǩ vittân ǩilomettrest 14 ǩilomettra. Peiʹvvreeis kookkadvuõtt lij tõn-nalla juʹn-a lååi leʹbe 19 ǩilomettar.

Reiss Kaamassaari pirr

Reissu puäʹtte kueʹhtt lââʹsspeeiʹv, ko juätkk Speinniemist Tyllylahti võnnsi kõhttpäikka, koʹst lij aassâmkääđas-sââʹjj. Määʹtǩest kaʹnnat jällʼlõõččâd Andreasnuorast tuʹtǩǩeʹmen tõn tââʹvpeäʹlnn leʹddi saksslai vaŋggleeir nuuʹbb jõnn vääin ääiʹjest. Vaŋggleeir raajâlm lie juʹn väʹlddvueʹzzi läähhlõõvvâm, leâša mii-ne leeirast käunnai veâl.

Vuõssmõs peeiʹv miâllâm-määʹtǩ kookkadvuõtt lij 22 ǩilomettar. Tyllylahti lââʹssen lij vueiʹttemvuõtt insted tõn puõtt leʹddi Punainentupast, koon toobdât še Kaikunuora-nõõmin.

Kaamassaari pirr mõõnât ǩieʹʒʒes čueʹlmi mieʹldd. Ij leäkku vueiʹtʼtem, što miârrkuäʹcǩǩem ǩiirdač ââʹlmest. Tän lååʹddest lie meäʹrmeâldla vuâmmšõõzz Aanarjääuʹrest. Mäʹtǩǩ juätkkai Kovasaari da Kaamassaari kõskksaž čuälmma, koon mâŋŋa vuâstta puätt äävas Satapetäjäselkä. Tääiʹben âlgg tuʹtǩǩeed piõgg puuʹtt, ko jõõrŋ pirr kaʹnnat mõõnnâd suâjjaz peäʹlnn.

Njeäʹllma määʹccet juʹn-a Speinniemi pääiʹǩ leʹbe Satapetäjäselkä rââst Tervasaari lieʹtniruõʹbdde da Lusmasaari tââʹvpeäʹlnn. Tyllylahtist Njeäʹllma lij nuʹtt 30 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Päärtõk–Njeʹǯǯjäuʹrr-ǩeäinn

Vueiʹtlvaž vueʹlǧǧempäiʹǩǩ Päärtõõǥǥâst lij jm. Aanar kååʹdd tuõʹllʼjem Käyräniemi võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ. Reeis puuttâmsââʹjjen lij Njeʹǯǯjääuʹr võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ. Reeis vuäitt tiõttlõs tuejjeed še nuuʹbbiooʹri. Vueʹlǧǧem- da puuttâmsââʹj kõskk lij auttčuõkku mieʹldd nuʹtt 14 ǩilomettar. Aautâs vuäitt viǯǯâd vueʹlǧǧempääiʹǩest ouddmiârkkân tanccâmkååʹlzin, jõs veekk tanccâmkååʹlez ouddǩiõʹtte puuttâmsâjja.

Ko ǩeäinneʹtǩǩõs mâânn Njeʹǯǯjäurra da Aanarjäurra, koin vuäitt piõggâd kõrrset, mäʹtǩǩ ooudald miâllʼjest tääid da harjjnummuž piʹrǧǧeed õll päärtõõǥǥâst.

Päärtõk–Njeʹǯǯjäuʹrr-ǩeäin vueiʹtet miâllâd koummân jeeʹres version. Vuäʹnkummus ǩeäinn ooudald tõn, što kajaakk ǩieʹzzet leʹbe kueʹddet Aanarjääuʹr Kallovuonost Njeʹǯǯjääuʹr Lammaslahtiiʹje. Mueʹtǩ rââst lij rajjum 330 mettar kokksaž võõnâsčuâǥǥas. Võõnâsčuõkku ânnʼjõž vueʹjjest ij leäkku teâtt. Vuäʹnkummus vaajtõsmääin kookkadvuõtt lij 33 ǩilomettar. Suåppi instempäiʹǩǩ vuäitči leeʹd Lammaslahtist.

Nuʹbb vaajtõsmäinn lij juäʹtǩǩed määʹtǩ Lammaslahti rääi Kuuva kanaaʹle, da vuõiǥeed tõn mieʹldd Kuõškkvuõʹnne. Teʹl jåudd miâllâd Vasikkaselkä suejteʹmes tâʹvvreedd mieʹldd. Redd suejjad tåʹlǩ tâʹvvpiõggâst. Kanaal vuäʹnad määʹtǩ 16 ǩilomettar, ko jååʹđet Kanavavuonost Kuõškkvuõʹnne. Reeis obbkookkadvuõtt lij 42 ǩilomettar.

Kuälmad da kuuʹǩǩmõs vaajtõsmäinn mâânn Pisterinniemi pirr. Tän vaajtõsmääin ouddõssân lij tõt, što tõn kuâŋŋsest lij Pisteri võnnsi kõhttpäiʹǩǩ luâđast jååʹttemrajjseesvuiʹm. Võnnsi kõhttpääiʹǩest lij še poostpõrtt. Tok lij Käyräniemist 25 ǩilomettar mäʹtǩǩ. Loppmääʹtǩ kookkadvuõtt Njeʹǯǯjäurra da čuõkku kuâŋŋsa lij seämma. Aanarjääuʹr da Njeʹǯǯjääuʹr kõõskâst lij vuäʹnkõs Njeʹǯǯkuõškk. Tõn rääi peäss hiâlpâld, ko kuõʹšǩǩe leät raajjâm võõnâsčuõkku da väʹʒʒem-moost.

Peiʹvvreiss Âʹvveljooǥǥ vuâllõʹǩǩe, 10 ǩm

Tät reiss suäpp låʹddstaarjõõttja. Âʹvveljooǥǥ vuâllõõǥǥâst lie jiânnai čääʹcclåʹddšlaaj. Tõid vuäitt seuʹrrjed Juurakkovuopaja låʹddǩiõččâmjueʹljest, kååʹtt lij nânnmest. Lååʹdd kuâsttje da kollʼje pueʹrmõsân jiõŋi suuddeen vueʹssmannu looppâst da ǩieʹssmannu aalǥâst. Teʹl jokkvuâllõʹǩǩe årste vuâŋŋad pääiklaž looʹddi lââʹssen tââvas ǩiʹrddi ǩiđđlååʹdd. Ko läällmõš älgg ǩieʹssmannu peäʹlrääʹjest, lååʹdd jõsksmâʹvve da lõõmee. Reeis kookkadvuõtt lij nuʹtt 10 ǩilomettar.

Reiss Mahlatti pirr – kueʹhtt peeiʹv

Tän reeis kookkadvuõtt lij nuʹtt 30 ǩilomettar da tõt mâânn Aanarjääuʹr šuurmõs suõllu, Mahlatti-suõllu pirr. Ouʹdde puhttum ǩeäinn lij miâlggâd sueʹjes määŋgi suõllui diõtt. Kueʹstelm lij šââddteʹmes da mooččâs Aanarjääuʹr kueʹstelm kaʹllisuâllʼjeesvuiʹm. Suõllui luâtt lij âlddsin luâttvueʹjjest. Pieʹʒʒ, koid eeʹjj lie pirstam jiijjâz-i štemppal, lie vaaldšeei šââdd.

Sueʹjes luâttsäätk käunnʼje jiânnai kõhtt- da instempäiʹǩǩen. Instummuž vääras âlgg leeʹd aassâmkääđas. Vuuʹdest lie määŋg privattǩeâmp, kooi ââlda reddnummuš ij leäkku soovšum.

Vueiʹnlmin jäänmõsân tobddum lij Korkia-Maura jiõŋŋkuõđâšm. Tõn õhttvuõđâst lie Meäʹcchalltõõzz mostt, tollsââidõs, muõrräiʹtt di kåʹšǩǩnuuʹžniǩ. Mahlatti-suõllust lij leämmaž II jõnn vääin ääiʹj saksslai vaŋggleirr. Tõn paaʒʒtõõzz kuâsttje veâl Kivisalmist.

Kueʹstelm lie fijnnâz ǩeeʹjjmieʹldd määʹtǩest. Jõs haaʹlad vueiʹnned olgglakkše suõllui pâʹjjel, da sääuʹresvuõtt riʹjttai, vuäitt kuärŋŋad Vuoriainen-nõmmsaž vääʹr ool. Vääʹr čåʹǩǩ lij 130 mettar jäuʹrrooʹle pââipeäʹlnn

Reiss Petäjäsaari pirr

Reeis kookkadvuõtt lij uuʹccmõsân 37 ǩilomettar, leâša tõt vâânn hiâlpâld kuuʹǩǩben, ko miâlât suõllui kõõskâst. Reiss peštt uuʹccmõsân kueʹhtt peeiʹv. Siâzztõõlât kuuitâǥ, što vaʹrrjet koumm peeiʹv leʹbe jäänab, što ǩiõrggan tobdstõõttâd voudda kuddnalla. Ǩeäinneʹtǩǩõs mâânn jääuʹr lieʹtnivueʹzz fiin suâllõõzzâst, koʹst luâttsäätk lie jiânnai. Ǩeäinn lij sueʹjes, leâša tõʹst lie še kõõsk, koin sätt leeʹd kõrr päärtõk.

Reeis vuäitt tuejjeed juʹn-a mieʹtt- leʹbe vueʹsttpeivva. Ko vueʹljet mieʹttpeivva, vuäitt mõõnnâd vuõššân Korkia-Maura jiõŋŋkuõđšma. Kuõđâšm vuâđast leʹddi jiõŋŋ ij suudd ni ǩeässa. Ǩeäinn mâânn väʹlddvueʹzzi suõllui suejast, leâša Moossinaselkä sätt leeʹd piõʹǧǧi. Säätkast jiõŋŋkuõđšma lij kääuʹc ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Maura-suõllui mâŋŋa mäʹtǩǩ juätkkai Hoikka Petäjäsaari da Leveä Petäjäsaari kõskksaž čueʹlm årra. Vuõššân mõõnât Jäkäläselkä rââst. Tõn määŋgi kaʹllisuõllui pirr mõõnât suâjjaz peäʹlnn.

Mäŋggaz mâʹnne Petäjäsaari võnnsi kõhttpäikka. Tok lij jiõŋŋkuõđšmest vuäʹnkummsen 13 ǩilomettar mäʹtǩǩ, da vuâlggsäätkast Veskonjaarǥâst 21 ǩilomettar mäʹtǩǩ. Võnnsi kõhttpäiʹǩǩ lij šiõǥǥ instempäiʹǩǩ.

Mäʹtǩǩ juätkkai čueʹlm mieʹldd äppla da sami veiddsõs Kasariselkä ruõbdâst sauʹjje Raesaaret-nõmmsaž suõllui årra. Čääʹccraaj čuâveeʹl puäʹtte vuõššân Raesaaret da mâŋŋa Piekanasaaret. Moossina mâŋŋa vuâlggsätkk lij juʹn ââlda. Petäjäsaari võnnsi kõhttpääiʹǩest mååust satkku lij 16 ǩilomettar mäʹtǩǩ.

Võnnâz čäcca piijjâmpääiʹǩ Aanar kååʹdd karttkääzzkõõzzâst. Vaʹlljed kääzzkõõzzid / jååttlõk-kääzzkõõzz / võnnâz čäcca piijjâmpäiʹǩǩ.