Bállás-Ylläsduoddara álbmotmeahcis lea álki vuoigŋat
Vuoiŋŋa sisa buhtis áimmu seammás, go návddašat Bálláš-Ylläsduoddara čáppa duovdagiin, Dáppe ii leat ruodja eaige gávpoga čuovggat hehtte nástealmmi geahčadeami. Sáhtát návddašit dievaslaš jaskatvuođas ja almmis gos šearrájit miljovnnat násttit. Dasgo áibmu lea buhtis, sáhttá juohke guvlui oaidnit logiid kilomehteriid duohkai ja dovdat ahte lea Eurohpá davvi mehciid váibmosis.
Pallas Supersite – čohkkadutkanstašuvdna
Bállás lea okta áibmokvalitehta mihtideami deháleamos báikkiin Suomas. Vuosttamuš dálkestašuvdna vuođđuduvvui Bállásjávrri lagašvuhtii jo jagis 1935. Áibmogearddi čoagganeami mihtideamit álggahuvvojedje jagis 1991 ja Sammaltunturi stašuvdna vuođđuduvvui jagis 1994. Dán áigge Bállásis lea čohkkadutkanstašuvdna. Dat čoahkkana áibmogearddi ja ekosystema ja daid vuorrováikkuhusa dutkamuššii heivehuvvon máŋggabealat infrastruktuvrras. Dat oassálastá máŋggaide eurohpálaš ja máilmmiviidosaš dutkanprográmmaide. Bállás lea Muonás, 170 km poláragierddus davás ja lea oassái Bállás-Ylläsduoddara álbmotmeahcis.
Dálkediehtaga lágádusa dutkanstašuvnnain sáhttet galledit jahkásaččat dušše dihto mearri áššehasat. 360-videoid vehkiin gii beare sáhttá galledit dutkanstašuvnnain virtuálalaččat. Videoin dutkit muitalit áibmogearddi dutkamis ja dutki árggas stašuvnnas. Oahpásmuva Bállása dutkanstašuvnnaide dárkileappot (discovermuonio.fi, suomagillii).
Máilmme Buhttásamos áibmu
Máilmme buhttásamos áibmu (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 2 min.). Sammaltunturis lean Dálkediehtaga lágádusa dutkanstašuvnnas leat dutkan áibmokvalitehta jo jagi 1994 rájes.
Bállás áibmokvalitehtaindeaksa
The Purest Air -fidnus buvttaduvvon Bállás áibmokvalitehtaindeavssa (discovermuonio.fi, suomagillii) vehkiin sáhttá čuovvut áimmu buhtisvuođa. Dat govvida sierra guovlluid smávvapartihkkaldásiid numerálalaččat ja visuálalaččat. Áibmonuskkiin smávvapartihkkalat (čađamihttu vuollel 2,5μm) leat várálepmosat dearvvašvuhtii. Indeavssas lea vuosttamuš háve mielde maiddái čáhppes čina (BC) doallu. Čáhppes čitna lea smávvapartihkkaliid komponeanta. Dat šaddá go fossiila boaldámušat, bioboaldámušat ja biomássa bullet eahpedievaslaččat.
Dát earenoamáš dárkilis mihtideamit addet vejolašvuođa govvidit Bállása buorre áibmokvalitehta olu dárkileappot go masa dábálaš áibmokvalitehtaindeavssat nagodit. Bállás áibmokvalitehtaindeavssas leat golbma superbuhtis kvalitehtaluohká dábálaš, máilmmis geavahuvvon, Buorre-luohkásteami vulobealde. Dáin buhttásamos lea Mihtiduvvon Máilmme Buhttásamos áibmu.
Virtuálamátki Bállásduoddariidda
Virtuálamátki Bállásduoddariidda sáhttá dahkat gos beare, dat lea ekologalaš ja álki dahkat ođđasit. Heivehusa bokte sáhtát oahpásmuvvat guovllu gávcci jagiáigái, vásihit duoddara dálvestoarpma dehe hervvošit duottarduovdaga čuovgi guovssahasaid. Heivehusas sáhttá nuppástuhttit dehe čuovvut dálkkádatnuppástusa váikkuhusa stellemin dálkediliid, jagiáiggi, jándoráiggi, arvvi, temperatuvrra dehe smávvapartihkkaldoaluid. Virtuálamátkái beassá go luđe VR -prográmma Discover Muoná mediabáŋkkus (discovermuonio.fi, suomagillii).
Gallet Bállása dutkanstašuvnnain
Oahpásmuva Buhtis áimmu- fidnu videoide Bállása guovllu dutkamušain.
- Máilmme buhttásamos áibmu (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 2 min.)
- Birrajagáš Sammaltunturi stašuvdna (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 2,5 min.)
- Návddaš duovdagiin (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 1 min.)
- Áibmokvalitehta ja smávvapartihkkaliid dutkamuš (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 2 min.)
- Jeakkit ja vuovddit dutkamuša vuolde (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 4,5 min.)
- Sammaltunturi balvadutkamuš lea áidnalunddot (youtube.com, suomagillii, bistu 2,5 min.)
- Lunddolaš partihkkalat ja binnánašávdnasat (youtube.com, suomagillii, bistu sullii 2,5 min.)
Lassediehtu Buhtis áimmu fidnuin
The Purest Air -neahttasiidu ja dan materiála lea buvttaduvvon fidnuin, maid leat ollašuhttá Muoná gielda, Meahciráđđehusa Luonddubálvalusat, Dálkediehtaga lágádus ja Lappi fidnoallaskuvla. Fidnu leat ruhtadan EAKR, Vipuvoimaa EU:lta 2014-2020 ja Lappi lihtu.