”Gal dáppe Lappis jeakkit
gávdnojit, buot seammaláganat. Mii dain lea nu erenoamáš ahte daid galgá
suodjalit?” Ná lávejit ain gullostit, go lea sáhka Lappi jekkiin ja daid
suodjaleamis. Davvi-Suoma jeakkit leat goittotge Suoma ja Eurohpá mihtuid mielde
áidnalunddot riggodat.
Suopma lea juohkásan sierralágan jekkiid gávdnoma dáfus avádagaide.
Lulli-Suomas leat lovttosjeakkit. Jeaggeluonddu dáfus lovttosjeakkit leat eanaš
guorbasat ja dat ožžot biebmoávdnasiid dušše arvečázis ja muohttagiid
suddančáziin. Nuortabađaeatnamis gávdnojit juo áldálágan áhpejeakkit, mat ožžot
biebmoávdnasiid birrasis ja eanavuođus, muhto dat leat guorbaseappot ja
goikáseappot go áhpejeakkit davvelis. Gaska-Lappi fas lea čáhccás obmos jekkiid
guovlu. Davimus Lappis leat agálaš duolu dagahan balsajeakkit.
Suoma jeaggeluondu lea leamaš máŋggaláhkai áitojuvvon. Erenoamážit vuvddiid
goikadeapmi goivvohagaiguin ja bealdduid njáskan ja maiddái dulvadandoaimmat
leat rievdadan jeaggeduovdaga. Lulli-Suoma jekkiin leat goikaduvvon 80 % ja
Lappisge 40 %. Suoma viidáseamos áhpejeaggeguovlu Posoaapa bázii Lokka
dahkujávrri vuollái. Eatnašat luonddudilálaš jekkiin leat Gaska- ja Davvi-Lappi
suodjalanguovlluin, mii lasiha dáid guovlluid mearkkašumi jeaggeluonddu
suodjaleamis. Dán áigge jekkiid leat Lappis áitimin vuosttažettiin
dulvadandoaimmat ja ruvkedoaibma.
Jekkiid leat dieđusge geavahan Lappis muđuige ja geavahit ainge. Bivdu ja
murjen leat jekkiid dehálaš geavahanhámit dán áigge. Measta juohke sajis
Gaska-Lappi jalges áhpejekkiin jođedettiin deaivá láhtovuođuid, hárvvebut šat
láđuid, mat livčče ceaggut. Jeaggeniittut leat leamaš dolin dehálaš oassi
šibitdoalus. Go jeaggeniittut leat leamaš náge guhkkin ássojuvvon guovlluin, de
ádde man garrasa duohken lei dolin áigáiboahtu. Dán áigge jeaggeniittut oktan
láđuiguin gullet oassin lappilaš kulturárbái.
Gaska-Lappi áhpejekkiide addá iežas lasi Gaska-Lappi báktevuođu
ráktogeađgeavádat, mii eanavuođu bokte váikkuha jekkiid bibmuivuhtii.
Bibmuivuođa dihte guovllu áhpejekkiid luondu lea hui máŋggahápmásaš sihke
jeaggetiippaid ja šaddošlájaid dáfus. Bibmos jeaggetiippat sáhttet leat dáppe
ovtta jeaggeguovllus eanet go oppa Lulli-Suomas oktiibuot! Gaska-Lappi
mihtilmasvuohtan leat čáhccás jeakkit, main šaddet eppelmuoralágan sieivasoagit.
Dákkár soahkejekkiin šaddet moanat áitatvuloš jeaggešlájat dego čáppa
fiskesnarti ja goargadis davviorkidea. Buot soahkejeakkit eai leat goittotge
čáhccái. Jekkiid bibmuivuohta oainnat boahtá ovdan easkka dalle, go dutká
sámmáliid, maid lea dávjá hui váttis dovdat ja main moanat leat áitatvuložat.
Nuba Lappi luondu ii leat álo guorbbas, čáppis gal lea dávjá.
Loddešlájaid dáfus Lappi jeakkit leat máŋggahápmáseappot go Lulli-Suoma
jeakkit, masa dieđusge lea oktan sivvan davvijekkiid luonddudilálašvuohta.
Gaska-Lappi obmos áhpejeakkit leat lottiide dehálaš bessenguovllut ja fárrema
áigge mávssolaš vuoiŋŋastanbáikkit. Áhpejekkiid sierralágan jeaggetiippat
(guossa-, muorra- ja jalgesjeakkit) fállet vuogas eallinbirrasa máŋggaide
loddešlájaide. Čáhccás áhpejeakkit leat maiddái hui čuoikás báikkit (oahpes ášši
buohkaide), mii fas diehtá valjis biepmu lottečivggaide.
Guoskameahttun jeaggeluondu ja fiinna áhpejeaggeduovdagat gávdnojit vel
lihkus áinnas suodjalanguovlluin. Jeaggelundui beassá oahpásmuvvat juohkehaš,
geas leat gummegápmagat. Álbmotmehciin ja eará suodjalanguovlluin gávdnojit
rovvejohtolagat, ja nuba jeaggelundui sáhttá oahpásmuvvat maiddái dábálaš
gápmagiiguin. Maiddái giđđacugŋuid áigge gánnáha dollet jeaggái čuoigat dahje
muohtagámastallat. Duoddaratge leat erenoamáš čábbát oaidnit áhpejeakkis
geahčadettiin!
Elisa Pääkkö
Čálli doaibmá spesiálaplánejeaddjin Meahciráđđehusa Lappi luonddubálvalusain
Soađegilis
